سيبستان
http://sibestaan.malackut.org/

October 5, 2004

مانيفست ايرانی وبلاگ

تازگيها ما ايرانی ها يک ويژگی جديد به ويژگی های منحصر به فرد خود اضافه کرده ايم: وبلاگ نويسی! من وبلاگ را جدی می گيرم و بر خلاف داريوش آشوری فکر می کنم در دقيقه اکنون وبلاگ نويسی مهمترين کاری است که ما ايرانيها می کنيم. آنچه در اينجا می نويسم شرح همين نکته است.

پيش از همه داستانکی می گويم که خود بسيار گوياست: روزی که وبلاگيون تصميم گرفتند از "امروز" حمايت کنند قرار بود يکی از خبرنگاران انگليسی زبان بی بی سی گزارشی در اين باره بنويسد. او انديشه حمايت از يک گروه يا ايده سياسی از سوی گروهی از ايرانيان را طبعا درک می کرد اما چيزی که درست نمی فهميد دو چيز بود. يکی اينکه وبلاگ دقيقا چيست (!) و ديگر اينکه چرا وبلاگ در ايران و ميان ايرانيان اينقدر اهميت دارد که حرکتی در آن ارزش خبری پيدا می کند.

آدم غربی وبلاگ را شکلی از دهها شکل ارتباطی می شناسد که در دسترس او هست. وبلاگ ارزش منحصر به فردی برای او ندارد. در جامعه او آدم ها از صدها طريق ديگر با هم ارتباط می گيرند که وبلاگ جای درجه اولی در آن ميان ندارد. بنابرين خيلی طبيعی است که بسياری از مردم حتی تحصيلکرده ها و يا اهالی رسانه ها ندانند که وبلاگ چيست و به چه کار می آيد. همين تنوع در ابزارهای رسانه ای افراد را ميان اين ابزارها تقسيم می کند و موجی از هجوم به يک ابزار معين درست نمی کند (شايد موبايل تا حدودی به دليل ژانر آن استثنا کردنی باشد). اما در ايران و در ميان ايرانيان، صحنه صحنه ديگری است.

وبلاگ ايرانی

وبلاگ ايرانی نوع خاصی از وبلاگ است که با کاربرد خاص آن شناخته می شود. در دقيقه اکنون وبلاگ بزرگترين آموزش دهنده رواداری، دموکراسی و نيز راه رشد فرديت است. آدم مدرن کسی است که به فرديت رسيده است. جامعه ايرانی به هر دليلی که جای بحثش اينجا نيست آدمها را دو زبانه و دوگانه و دو شخصيتی تربيت کرده است. وبلاگ تا کنون بزرگترين ابزار آشکارسازی شخصيت، روراست بودن با خود و ديگران و آزادی بيان با صراحت هر چه تمام تر بوده است. می دانم که نام وب نويسان هميشه روشن نيست. اما مهم مايه ذهنی من و مای ايرانی است که در وبلاگها به نحوی بيسابقه بيرون ريخته می شود. اين بی گمان آغاز فرديت يابی است. وبلاگ حقيقتا رسانه ای مدرن است.

کار وبلاگ آفريدن است و کشف کردن. کاری پرنشاط و به نحوی خلاق مشغول کننده. کاری خصوصی و اختصاصی که با ديگران تقسيم می شود يا برای "ديگری" انجام می شود. وبلاگ شما خود شماييد. ببينيد: در وبلاگ همه چيز دست شماست. طراحی می کنی از طرح کلی تا نوع رنگ و نقش و نگار صفحه و حروف؛ دنيای انتخاب های شخصی ات را می سازی با همين طرحی که به صد زبان گويا و خاموش با خواننده حرف می زند، با لينک هايت به اين يا آن سايت و موضوع، با نحوه انتخاب خبرت، با اولويتی که به بحث های پيرامون می دهی. و با زبانی که اختيار می کنی. وبلاگ جهانی شخصی است که ما با دست خود و از طريق انتخاب آگاهانه و علاقه مندانه خود می سازيم. اين برای من ايرانی که هميشه از دنيای شخصی محروم داشته شده ام بسيار مهم است. ما با سيری در وبلاگ ها بروشنی می توانيم شکل گيری مجموعه های همگن از اين جهان ها را ببينيم. همگنی هايی که باز از طريق انتخاب شخصی صورت گرفته است. و باز است برای همه ما تا همديگر را و همسايگان را و غريبه ها را بشناسيم. اين امکان منحصر به فردی است که وبلاگ در اختيار ما نهاده است.  

وبلاگ ما را برای رسيدن به فرديت تربيت می کند. ما در مقابل ديگران عريان می شويم برای اولين بار در تاريخ سده های اخير خود - بی دروغ و ريا. من حتی بداخلاقی هايی را هم که در وبلاگ ها بويژه در پانوشته ها و نظرات خوانندگان می بينم به حساب همين می گذارم که شماری از ما تحمل اين دريدن پرده دروغ را ندارند. آنقدر با دروغ زندگی کرده اند که از ديدن چهره بی نقاب وبلاگ نويس به خشم می آيند و به ناسزاگويی آغاز می کنند. ولی وبلاگ با همه اين بداخلاقی ها، مهمترين رسانه ای است که به ما محدوده تنوع آرايمان را نشان داده و رواداری و تحمل اختلافاتمان را به ما آموخته است. من بارها از دموکرات منشی بسياری از وب نويسان لذت برده ام. اين يک گام حقيقی به پيش است.

وبلاگ نويسی و کتاب

اينها همه "کار" است و اندازه هايش را که در نظر آوری و سرعتی را که تا اينجا رسيده آنرا کاری کارستان می بينی. ممکن است که از نگاه "به درد بخور بودن" چيز دندانگير در وبلاگ های ما کمتر پيدا شود اما وبلاگ با هنرهای ديگرش آنرا جبران می کند. شايد هنوز اين طفل باهوش و مستعد به مرحله توليد به درد بخور نرسيده باشد ولی قطعا فردا در دنيای مجازی وبلاگ ها يا در دنيای واقعی خارج از آن چيزهای بدرد بخور بسياری ناشی از آن ديده خواهد شد. 

نگاه ماکزيماليستی به وبلاگ رهزنی می کند. مینیماليده بهتر است. قياس کار وبلاگ با رسانه کهنسال و باتجربه کتاب هم مع الفارق است به همين دلايل که شماردم. به علاوه، هيچ کتابی به مسائل مطروحه در وبلاگ ها نمی تواند بسرعت خود وبلاگ پاسخ دهد. اين شتاب در نوشتن نيست. اين سرعت متناسب با ماهيت اين رسانه است. تاسف از وبلاگ نويسی مثل تاسف خوردن بر کار روزنامه نويسی است. روزنامه حيثيتی دارد جز کتاب. وبلاگ نيز. وبلاگ رسانه شخصی، روزنامه شخصی و بگو انتشارات شخصی است.

کتاب نوشتن دربستن است به روی خود به مدت يک سال و دوسال و گاه هفت و هشت سال. و در تنهايی با خود گفتگو کردن است. وبلاگ نوشتن، گفتگو با جمع است و نوشتن در حضور جمع. آرامشی است در حضور ديگران. اين بکلی يک ويژگی جديد است. وانگهی چون وبلاگ از يک نظر "با ديگران" نوشته می شود هميشه درک به روزتری از خواننده به نويسنده می دهد. بسيار کتابها هست که نويسنده برای دريافت نقد و نظری و واکنشی بايد ماهها صبوری کند و گاه به دلايلی که می دانی و می دانيم نويسنده هرگز نقدی بر اثر خود نمی بيند. اما وبلاگ محل دايمی نقد است. اين نيز کاملا تازه است.

وبلاگ بسياری را نويسنده کرده است. عصر ما عصر همگانی شدن آموزش است. در آمدن انحصار دانش و نقد است از دست نخبگان و اشراف فکری. وبلاگ بهترين نمونه اين همگانی شدن است. هيچ موسسه نشری با هر مقدار از سرمايه و علاقه و خواننده نمی توانست تمام نوشته های اين نويسندگان را چاپ کند. اين تنها اينترنت و فضاهای وبلاگی و بازار انعطاف پذير آن بود که اين امکان را ايجاد کرد تا هر کس دکان و غرفه ای و نمايشگاه کتاب و اثری داشته باشد. و مثل هر بازار ديگر شما با وبگردی است که جنس مورد علاقه خود و همجنس های خود را پيدا می کنيد. البته بزرگی اين بازار ممکن است سرگيجه آور باشد اما بزودی هر کس راسته خاص خود را پيدا خواهد کرد و دوستان راستان خود را.

محافظه کاری غريب ايرانی

امروز نمی توان در را به روی وبلاگ و وبسايت و اينترنت بست. جالب است که نخست بار اين خصلت امروزی را حوزه های دينی ما بازشناختند. انبوه برنامه های کامپيوتری و سپس فضاهای اينترنتی و حتی سايت های اختصاصی مراجع از همين حوزه ها نشات گرفتند. شايد به اين خاطر که روحانيون ما هوش ارتباطی بالاتری داشتند. روشنفکران ما شايد به دليل عدم ارتباط مزمن با بدنه جامعه ديرتر اين دقيقه را دريافتند و هنوز بسياری از استادان دانشگاه و نويسندگان مدرن ما دارای سايت نيستند. هستند کسانی مثل يونس شکرخواه که سايت شان حتی کارکرد تابلوی اعلانات برای دانشجويانشان را هم پيدا کرده است اما آنها به تعداد انگشتان يک دست هم نيستند. روشنفکران و نخبگان نسل پيشين ما هنوز کتاب نويسی را در جامعه لاکتاب خوشتر می دارند. دست رد زدن پنهان يا آشکار آنها مرا به ياد محافظه کاری غريب ايرانی می اندازد که نخست تمام پديده های مدرن ارتباط ( از سينما و راديو و بعد تلويزيون و بعدتر ويدئو و اخيرا ماهواره و اين سالها اينترنت و وب نويسی)  را پس می زنند و بعد از سر ناچاری يا آگاهی تاخيری می پذيرند.

کار مدرن ها از راه ناچاری نمی گذرد. مدرن ها واقع شناس اند و آينده نگر. قدرت تغيير و متناسب کردن شناخت اجتماعی و ارتباطی با واقعيت های تازه و کارشناختن و پيشگامی و هدايت و نفوذ از مجاری ذهن مخاطبان نو کار آنهاست. توصيه به اين کنيد و آن مکنيد کاری در خور محافظه کاران منجمد شده است. نويسندگان مدرن با ورود جدی و فعال به عرصه های نو تاثيرگذارتر خواهند بود. 

يادداشتهای مرتبط: فاشگويان حلقه ملکوت؛ وبلاگ: سگالش در حضور ديگران؛  جای چه کسانی در وب خالی است؟ 
        
در وب: نقد آشوری بر وبلاگ نويسی، جستار
           مهدی خلجی، در دفاع از وبلاگ نويسی، کتابچه
           داريوش محمدپور، دعوت به مراسم وبلاگ انديشی، ملکوت
           داريوش آشوری و جهان وبلاگی، ف.م. سخن
           وبلاگ فاصله نويسنده و خواننده را به حداقل می رساند، مجيد زهری 
           وب لاگ چيست؟، دست نوشته های پراکنده    
           علی اصغر سيدآبادی، شانه های نحيف وبلاگ و اينهمه بار سنگين، هنوز 
           عليرضا دوستدار، وبلاگ: اجتماعی در هم تنيده و پر اتصال برای دانش سازی، پريشان بلاگ  
           سعيد حنايی کاشانی، وبلاگ نامه ای در بطری!، فل سفه  
           يونس شکرخواه، وبلاگ و سايبر ژورناليسم، دات 
           سعيد حنايی کاشانی، وبلاگ و افسون زدايی از نويسنده، فل سفه
           حسن بشير، وبلاگ، سلام اينترنی، شرق (15 اکتبر)
           محمد علی ابطحی: وبلاگ نويسی در ايران، بی بی سی(7 نوامبر)
     نيز: علی محمد نژاد، ويژگی های عام روزنامه نگاری اينترنتی، شرق(8 اکتبر)

به انگليسی: سايت کتاب مورد اشاره در يادداشت يونس شکرخواه: ما رسانه ها ( We the Media )؛ سايت سايبر ژورناليسم ( در دات هم لينک دارد ) با گزيده ای مفصل از وبلاگ های به درد بخور ( CyberJournalist.net )؛ و نيز اين سايت که از مباحثی در باره وبلاگ و ژورناليسم خالی نيست ( Editorsweblog.org ). -اميدوارم دوستی که به دنبال ماخذهايی فرنگی برای مباحث وبلاگ می گشت ( نگاه کنيد به نظرها) از اين سايتها به سرنخهايی برسد. 

تازه ترين مطلب آکادميک در باره وبلاگ ها در سايت مجله سياست خارجی چاپ آمريکا انتشار يافته است: شبکه تاثيرگذاری ( Web of Influence) - لينک از طريق صبحانه (4 نوامبر 2004). اين مقاله خواندنی مطالعه ای است در روابط وبلاگ و سياست و بررسی ژانر خاص رسانه وبلاگ بمثابه نوع تازه ای از ژورناليسم/وقايع نگاری که بر سياست و انديشه سياسی و  اطلاع رسانی سياسی تاثير گذاشته است. نويسنده که استاد علوم سياسی دانشگاه شيکاگو ست خود نيز وبلاگ می نويسد: ( Daniel Drezner )

ديگر: آيا آينده رسانه ها در وبلاگ ها ست؟ ( To Slog or Blog: Is the Future of Media in the Blog) -سايت مجله فورچون لينک از طريق دات (5 نوامبر)

تمام حقوق اين صفحه براي نويسنده محفوظ است