:: ما داریم برای زور فرش قرمز پهن می کنیم
:: واقعه ای بزرگ در پیش است
:: حق تمسخر و تحقیر محفوظ نیست
:: شمه ای از تاریخ فردای ایران
:: ملت ما "ملت باهوش"ی است؛ مشکل گزاره های "یک"سان ساز
:: نیروهای خواهان تغییر باید خود نیز تغییر کنند
:: بیرون جهیدن از چنبره هر اخلاق ایده آلی و انقلابی
 
 
گفتگویی ویدئویی با آموزشکده توانا در باره زندگی و کنشگری  |:|   شهرآشوبی رسانه ای راه مبارزه با جمهوری اسلامی نیست  |:|   بخارا؛ رسانه نجبای ایرانی  |:|   توئیت هایی که می تواند شما را از کار بیندازد  |:|   واژه نامه کوچک مهاجرت، تبعید و آوارگی  |:|   فروغ در بریندیزی؛ برای ساخت فیلم کوتاه  |:|   قفل ارسطو، کلید حافظ، و ایمان آشوری  |:|   جامعه کلنگی یا ضعف تئوری تاریخی؟  |:|   رسانه، مرکز و پیرامون، وحدت و کثرت  |:|   تاریخ شفاهی رسانه: گفتگو با مهدی جامی  |:|   [بايگانیِ لينکدونی]
 
 
 
 

حلقه ملکوت
دفتر زمانه
سايت فيلم چرخ و فلک
خدا و انسان در گودر، لندن: اچ اند اس مدیا، 2011
ادب پهلوانی، تاریخ ادب دیرینه ایرانی از زرتشت تا اشکانیان، تهران: ققنوس، 1388
منطق الطیر رسانه های خرد
انشاالله طبقه متوسط را به خاک خواهیم سپرد
چرا استیو جابز ایرانی نبود؟
به سوی ضد-انقلاب آینده
در باره شریعت و عقلانیت
وبلاگ ایرانی: 60 هزار سردبیر
هند در هویت ایرانی
شبهای موسیقی در ریگستان سمرقند - ویدئو و عکس
از شهر خدا تا شهر دنیا
شراب نیشابور
سکس، جنسیت و عشق در ایران
زندگی خصوصی و عرصه عمومی، سوی ناگفته زندگی ایرانی
ورقی چند از تاریخ گل و گلفروشی در ایران
سیمین و شعر طلایی اش
کارت پستالهایی از تاجیکستان
سمرقند
فرهنگ تاجيک
چهره های فرهنگ تاجيک
تاجيکان از چشم دوربين
بهشت تقسيم شده
مثل نان سمرقندی
از سمرقند تا دوشنبه
هويت تاجيکی
لينکستان تاريخ ايران
Wong Kar Wai
HAWCA
Alan Sokal
Davlatmand and Whirling Tajik Dancers
The Prokudin-Gorskii Photographic Records
آرزو بر باد - پی‌دی‌اف
 




 
March 1, 2012  
این شکست مکرر «یک» تاریخ ما را عوض خواهد کرد  
 
مهدوی کنی از چهره های مهم فکر سیاسی در ایران است. جایگاه شیخوخیت هم دارد چنان که هم او را شایسته ریاست خبرگان کرد و هم در انتخابات پرمساله اخیر پیش انداخت تا جبهه ای واحد از اصولگرایان بسازد. یعنی در هرم نفوذ عرفی، مهدوی جایگاه شاخص و بارزی دارد. این یادداشت تحلیلی بر شکست او و تاثیرات و عبرتهای آن در فکر سیاسی متکی به دین و اسلام است. 

مهدوی کنی اذعان کرده است که آمده بوده «یک» جبهه بسازد و وحدتی میان اهل ولایت ایجاد کند اما به جای وحدت فرضی سیزده جبهه سر برآورده است. به نظر من این آخرین تلاش مهم سنتگرایان دینی در عرصه سیاست برای عملی ساختن اندیشه وحدت است. نه عمر مهدوی اجازه می دهد و نه بافت مدیریتی و فکری جوانترهای ولایت امکان می دهد که بار دیگر این تلاش ها تکرار شود. این شکست تنها در جبهه های سیزده گانه ولایت تاثیر ندارد بلکه در جبهه های سیزده هزارگانه ملت هم تاثیر خواهد داشت. اگر موفق شویم این شکست را درست تبیین کنیم راه طی شده 33 ساله گذشته را دیگر تکرار نخواهیم کرد و دل به داستان تازه ای و گفتار تازه ای در سیاست خواهیم سپرد که مدتها ست پشت سد فکری ما مانده است. 

انقلاب که شد روحانیت با همه داشته های سنتی خود به میدان آمد. مرکز آن اندیشه توحید بود. اخلاق واعظانه بود. وعظ بود. باید و نباید بود. روحانیت دینی را نمایندگی می کرد که سخن و حرف و حدیث و روایت پایه اصلی آن معرفی می شد. اینها شد سرمایه روحانیت برای تکیه بر کرسی قدرت و هدایت خلق. می توان تک تک این داشته ها را در رفتار و گفتار سیاسی روحانیت دنبال کرد و نشان داد که چگونه سپهر فکری نظام را ساخته و سوخته است. اما من حالیا تنها بر مساله توحید متمرکز می شوم.

آقای خمینی مرتب بر وحدت کلمه تکیه داشت و می خواست همه را زیر چتر واحدی جمع کند. ناچار هر که را که زیر این چتر نیامد راند و طرد کرد و اگر لازم شد به زندان انداخت و یا به قتل آورد. او همه این کارها را کرد و یکبار هم فکر نکرد که شاید نقطه عزیمت او نادرست است. شاید وحدت ناشی از توحید صرفا یک وضعیت فردی است و قابل گسترش به جامعه نیست اما او اهل تغییر و تفکیر در این مساله نبود. همت کرد که همه را واحد کند هر که هم در وحدت او نگنجید ناچار تن به زندان و انزوا و تبعید باید می داد. و داد.

خمینی میان توحید ایمانی و توحید سیاسی خلط می کرد. نه به عمد بلکه این از محدویت فکر دوره ناشی می شد. بنی صدر هم صحبت از تضاد و توحید می کرد. یا بحث اقتصاد توحیدی را پیش می کشید. مجاهدین از جامعه بی طبقه توحیدی حرف می زدند. چپ ها هم که اصولا از یک سابقه کنفورمیستی می آمدند. یک حزب باید وجود می داشت و بس. یک نوع لباس باید بر تن همه کرده می شد. این اندیشه در دوره های قبلی سیاست در ایران هم وجود داشت. رضاشاه هم کنفورمیست بود. شاه هم در سالهای آخر خواست اندیشه حزب واحد را عملی کند. اصولا پایه فکری شاهی بر همان توحید مذهبی بود که یک خدا یک شاه یک میهن و یک زبان و الی آخر. همه اینها کمک کرد که بستر توحید اسلامی در دوره پس از انقلاب سختی و استواری بیشتری بگیرد و هیچ تزلزلی به خود راه ندهد که راه همین است و بس. نتیجه اش را دیده ایم. قتل و زندان و جبر و اجبار و تبعید و ترور. همه اینها برای وحدت صورت گرفت. وحدتی که هر قدر در عمل نشان می داد که غیرممکن است چون راه نظر بسته بود کسی در نمی یافت که این راه نیست چاه است. و این است قدرت باورها.

تاریخ یک و یگانه کردن و کنفورم کردن تاریخی دلگزا ست. تاریخی خونین است. ما 33 سال است این را هر روزه تجربه کرده ایم. گفتیم یک را رضاشاه شایستگی نداشت که اعمال کند. ما اما مستظهر به قرآن و الله هستیم و فقه می دانیم و دین می شناسیم. یگانه ی همبسته را چپ ها نتوانستند درست کنند چون منشا فکری شان غیرالهی بود. اما ما که مستظهر به توحید هستیم از همه امم و از همه فرق شایسته تریم به یک و همبسته کردن ملت با تعریفی که ما و فقط ما داریم از وحدت. تعریفی که به پاک کردن همه صورتهای متعارض می انجامید و انجامید. هر کس مثل ما نبود بهتر که نباشد و بودش نابود شود. حتی امروز هم چون همان دعوا بین خودی ها جریان دارد راه اصلی حذف است به اینکه فلان فتنه گر است و دیگری منحرف است و راه راست صرفا با ما ست. مایی که «نمی تواند» یک تعریف از خود بدهد و تلاش اش برای یکه کردن به تکه تکه کردن منجر می شود. نمی تواند چون این خلاف سنت و طبیعت است. ضد عقل سلیم و مشترک است. نتایجی هم که به بار آورده شاهد صادق این ضدیت است.

ما در 33 سال گذشته کمترین علاقه ای نشان نداده ایم که توحید ایمانی را از توحید سیاسی جدا کنیم. نتیجه این شده که حتی روحانیت دگراندیش را که توان این جداسازی را داشت سرکوب کرده ایم. در عمق جان ما مشکلی بوده و هست. امروز کمتر و دیروز بیشتر اما هنوز هست. فکر می کنیم اصول دینی در ارزیابی فرد همان اصول در ارزیابی جامعه است. آقای خمینی فکر می کرد و می گفت و تاکید می کرد که خدا را بر خود ناظر بدانید و خود را تهذیب کنید و نفس خود را مهار بزنید. اما درک نمی کرد که اینها در باره فرد است و نه جامعه و ساختار سیاسی. ساختارهای اجتماعی نیاز به ساختارهای نظارتی دارند و این ساختارها را باید ساخت و تقویت کرد. مردم اند که باید بر قدرت به شکلی ساختارمند نظارت کنند چه آن قدرت تهذیب نفس کرده باشد چه نکرده باشد. وقتی تهذیب نفس کرده هایش مثل خمینی باشند و آنهمه جبر و فشار و توهین و زندان و قتل را روا بدارند پیدا ست که غیرمهذب هایش چه از آب در می آیند. قدرت را نمی توان بر پایه نصیحت اخلاقی بنا کرد. و اخلاق را همان اخلاق فردی دید. اخلاق جمع ساختار جمعی می طلبد و نظارت جمع بر قدرت لاجرم به حزب و تشکل و تنوع نیازمند است. بی این آن به دست نمی آید. همین است که قدرت در ایران در غیاب نظارت ساختاری و مردمی و متشکل و متنوع روز به روز فاسدتر می شود هر چند به ظاهر اخلاقیات، خود را بیشتر پابند نشان می دهد.

مهدوی کنی همان مسیر را هنوز می رود. راه دیگری بلد نیست. هنوز فکر می کند این که به جای یک جبهه سیزده جبهه درآمد به خاطر این است که ما اخلاص نداریم. یعنی درک اش از اختلاف و رقابت سیاسی هنوز اخلاقی است. بنابرین در دیدگاه مهدوی کنی که دید مسلط بر نظام مقدس است "رقابت اصولا یک شر است" و اگر می شد که اخلاص داشته باشیم لابد رقابت و دوگانگی و چندگانگی وجود نمی داشت. این به روشنی آفتاب خطا ست. اما چرا این خطا را مهدوی درک نمی کند؟ زیرا کنه و بن فکر او مغالطه ای است میان توحید ایمانی و توحید سیاسی. زیرا او معیار ارزیابی فرد را همان معیار ارزیابی جمع و حزب و جبهه و کار و رقابت سیاسی گرفته است.

نه می توان و نه مطلوب است که جامعه را با تمام طیفهای متنوع اش یکی کرد و یک کاسه دانست. نتوانستن اش امروز روشن است حتی برای مهدوی ها. مطلوبیت اش اما هنوز پس ذهن مهدوی ها هست. هنوز فکر می کنند که می شود اگر فقط چنین و چنان شود. اما نمی شود چنانکه نشده است حتی به ضرب و زور نشده است. چه در دوره استالین و چه در عهد انقلاب فرهنگی چین و چه در عصر طلایی امام مسلمین. مساله از این راه حل نمی شود. حل این مساله تنها در ترک مطلوبیت آن است. وقتی شکست های پی در پی باعث شده باشد که فکر کنیم: لابد بنیان فکری مان خطا ست. وقتی از راه های طی شده هزار بار دیگر نرویم. وقتی بدانیم و یقین کنیم که معیارهای دینی و ایمانی همان معیارهای سنجش سیاسی نیست. وقتی توحید آسمانی را بپذیریم ولی روی زمین به مشارکت و تنوع و تکثر تن بدهیم و رضایت بدهیم و وحدت را هم در کثرت درک کنیم. که سنت خداوندی هم همین است و زمین پر است از مردمان بسیار با هزاران راه و روش و گفتار. این رضایت خدای واحد را نیز به دنبال خواهد داشت. چون در آن اکراه و جبر و قتل و طرد نیست. آواره ساختن خلق نیست. سیاستی که بر اینهمه هزینه های درشت و خطاهای عظیم و مکرر بنا شده باشد سیاست نیست. آبادی و شادی در پی ندارد. 

کار دولت و حاکمیت وحدت بخشیدن به خلق نیست. این را خداوند هم نخواسته و به تعبیری نتوانسته است! به روشنی گفته است که ما شمایان را امت های مختلف قرار دادیم. وحدت جبری ایجاد کردن خلاف سنت الهی است. راه را باید بر تنوع مردمان باز کرد و این تنوع را به رسمیت شناخت و همه چیز را بر اساس آن از نو اندیشید و ساخت. وحدتی معتبر است که مردمان کثیر بر سر آن به توافق رسیده باشند. وحدت ولایی و آمرانه و دولتی باطل است. راه را مردمان باید بروند چون سی مرغان. این سیاست است.

Send to    Friend's Email:
Your Email : 
 
آدرس دنبالک اين نوشته
http://www.malakut.org/cgi-bin/mt33/donbalak.cgi/6180
نقد و نظر

با سلام،

فکر نمی کنید به مسئله عمیقتری اشاره دارید؟
چه فرقی بین جوامع مدرن و جوامع سنتی است؟ در جوامع سنتی، طرز فکر سنتی که به آن اشاره دارید کمابیش کارآ بود. این حکمران خودکامه بر سر کار بود یا آن یکی، این ساختار دیوانی بود یا آن، دو چیز اساسی با جوامع مدرن فرق داشت:‌ دست حاکم، هر چقدر هم بدکار و خونزیز، دراز نبود. قادر به دخالت در جزییات زندگی مردم نبود. کسی نمی توانست سرنوشت روستا یا شهری در آنسوی اقلیم را با تلفنی عوض کند و اگر شرطه وی یا محتسبی بود همه بیشتر به فرمان والی منطقه بودند تا سلطان و شاه و خلیفه. به همین نسق، سلطان قادر به تغییر روش امرار معاش مردم نبود. خراجی می گرفت ولی از امروز تا به فردا کشاورز باید همان کشاورزی خود را ادامه می داد و کفشدوز کفشدوزی خود را الخ. حتی اگر جنگی بود و ولایات از دست این شاه به دست آن حاکم می افتاد-اگر قتل عام چنگیزی و تیموری در کار نبود- کسی کاری به نحو زندگی و ابزار معاش مردم نداشت، چون کسی قادر به دستکاری آن و تغییر بنیادی آن نمی بود.
در نتیجه قوام و بنیاد جامعه نه به رفتار حاکمان و کنترل نهادهای حکومتی، بلکه به رفتار تک تک آحاد مردم بستگی داشت. این فرهنگ تذهیب و اخلاق فردی و سنتهای پسندیده بود که در هزاران سال محور بقای جامعه شده بود و نسل به نسل منتقل می شد.

با ظهور مدرنیته، دست دولت دراز شد. صنعتگران استاد در کار فردی خویش به کارخانه هایی رفتند که تولیداتشان با یک دکمه از راه دور
کنترل می شد. تولید انبوه و وابستگی مردم به روش زندگی منتج از آن نتایجی در بر دارد که یکی از آنها قدرت بی سابقه قدرت سیاسی در تاثیرگزاری مستقیم در آنچه می پوشید، آنچه می خورید، آنگونه که کار می کنید، و بالاخره با تولید انبوه اطلاعات بر آنچه فکرمی کنید است. این زهر پادزهری دارد به نام دموکراسی، به نام نهادهای اجتماعی کنترل کننده دولت مرکزی، مطبوعات آزاد ووو که شما به آن به خوبی اشاره می کنید. ولی این نوستالژی جامعه سنتی ما را می کشد. تا زمانی که به این خودآگاهی نرسیم که باظهور مدرنیته ما چیز خوبی را از دست دادیم(استقلال از دولت، از تولید انبوه، از ماشین،...) ولی آن از دست رفته را دیگر نمی توان به چنگ آورد الا به قیمت طرد (غیر ممکن) زندگی مرفه مدرن، تناقضهای درونی ما ما راخواهند کشت.

به نظر من جنبش سبز و این گفتمان جدید که موسوی هم در بیانیه هایش به آن اشاره دارد این نوید را می دهد که نوستالژی زمانی که این زهر در شریانهای ما نبود ما را از برساختن نهادهای کنترل جمعی-پادزهر- بازندارد- چنان که تاکنون بازداشته است، چون شاید این خودآگاهی در جنبش هست که روزی قبله گاهمان خانه های خودمان باشد، نه دولت مرکزی-کنترل شده یا نه.

فیلم "ناجور ها" the misfits محصول ۱۹۶۱ آمریکا را ببینید. ما ناجورهای قرن بیست و یکم هستیم. كلارک گیبل هم شاید نقش یک مهدوی کنی تکزاسی را بازی میکند- منهای فاکتور قدرت.

Posted by: رضا at March 2, 2012 8:04 AM



بر مبنای جهان بینی توحیدی، اگر بپذیریم که خدا زنده است و از رگ گردن نزدیک‌تر و این رابطه دو سویه و زنده است نه میراث آباء و اجداد، و ایمان عمومی حتی به منطق مشاء هم کفایت نمی‌کند، و البته به یاد نداریم و در اجتماع هم ندیده‌آیم و نه عرف بوده و نه مصداقی عینی برای آن داریم که خدای زنده با هیچ دو نفری در آن واحد حرف نزده و بنا به آیات روایت شده این وحدت از راس هرم به قاعده و از بالا به پائین نیست بلکه از پائین به بالاست...یعنی از دل مردم باید بر خیزد آنهم به طی طریق و در زمان و مکان خاص به اقتضای استعداد و موقعیت هر شخص...بنابراین بر اساس آیات وارده همانطور که اشاره کردید خدا به صراحت بیان کرده اگر میخواستیم همه را یک امت می‌آفریدیدم...پس وحدت قابل سازماندهی از بالا به پائین نیست و اصولا هر وحدتی هم مطابق حق نیست...که حق تعریف نشدنی است و در ذهنیت نسبی بشری قابل احصاء نیست...بنابراین خشت اول چون نهاد معمار کج...تا ثریا می‌رود دیوار کج.

Posted by: ماهگون at March 1, 2012 11:17 PM



خوب است با ملاحظه‌ای. و آن ملاحظه در عالم سیاست مفهوم مردم-کشور (nation-state یا مُلک‌وملت) ایران است.
بحث تکثر و متنوع بودن مردم بی‌معناست اگر این یگانگی را نادیده بگیریم. تکثر در کدام مردم؟ بله مردم همه‌جای عالم متنوع‌اند اما چیست که گروهی از این مردم متنوع را ایرانی می‌سازد؟
تاریخ سیاسی مدرن ایران تاریخ شکست در پاسخ به این سوآل است. شکست در پروژه‌های مردم-‌کشورسازی است. هیچ پارادایمی نتوانسته توفیق به دست بیاورد برای آن که خودش را درگیر مفهوم هویت ایرانی کرده و خواسته بر مبنای یک هویت برساخته وحدت واقعی ایجاد کند. این از مشروطه‌خواهی شروع شده و با باستان‌گرایی و ناسیونالیسم رضاشاهی، مدرنیزاسیون محمدرضاشاهی، اسلام و امریکاستیزی دهه‌ی شصتی و ولایت و امام زمان دو دهه‌ی اخیر امتداد پیدا کرده است - و شکست خورده است.
پاسخ به این شکست آن نیست که مثل مهدی خلجی به کلی منکر مفهوم مردم-کشور ایران بشویم (که این راهی است که سر از تجزیه‌ی این واحد سیاسی-جغرافیایی در می‌آورد) راه جایگزین و مینیمالی وجود دارد: «مالکیت» را جایگزین «هویت» کنیم. از لحاظ حقوقی هم «همه‌ی ایرانیان» نه ذیل یک ایدئولوژی و مذهب و تاریخ و فرهنگ، که ذیل یک حوزه‌ی مصنوعی جغرافیایی تعریف می‌شوند که مرزهای سیاسی کشور ایران است. همه‌ی اتباع این واحد سیاسی-جغرافیایی «حق مالکیت» یکسانی بر حدود این سرزمین دارند و این یگانگی در حق حاکمیت ملی است که مفهوم «مردم» را می‌سازد.

Posted by: امین at March 1, 2012 3:27 PM


نظر دهيد









اطلاعات به خاطر سپرده شود؟









 
پيوند  
دنبالک 0
نقد و نظر 3
چاپ کن
بفرست